VoxPop Logo (Mobile)
B
Benjamin Jaris
•
13 เม.ย. เวลา 03:00 • อาหาร
พระบรมมหาราชวัง

เมื่อรัชกาลที่ 4 ไม่ปลื้มให้กราบทูล “กะปิ”

ตลอดระยะเวลา 27 ปี (ค.ศ.1824-1851) ที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงออกผนวช นอกจากพระองค์จะศึกษาพระธรรมวินัย และวิทยาการต่างๆจากชาติตะวันตกแล้ว ยังทรงศึกษาเรื่องภาษาอย่างจริงจัง ทั้งไทย พม่า รามัญ ขอม และอังกฤษ จนสามารถประดิษฐ์อักษรอริยกะได้สำเร็จ
ในปี ค.ศ.1853 หลังจากขึ้นเสวยราชสมบัติได้ 2 ปี พระองค์ได้ทรงประกาศ 2 ฉบับเกี่ยวกับการเรียกประกาศ ”กะปิน้ำปลา” เป็น “เยื่อเคยน้ำเคย” เนื่องจากมีข้าราชการบางท่านเรียก “กะปิ” เป็น “งาปิ” ซึ่งเป็นศัพท์ในภาษาพม่า จึงเปลี่ยนเป็น “เยื่อเคย” และ “น้ำเคย” ให้สอดคล้องกับต้นกำเนิด ตามหมายรับสั่งดังนี้
“ด้วยหลวงสิทธิ์นายเวรมหาดเล็ก รับพระบรมราชโองการใส่เกล้าฯ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สั่งว่า คำบุราณราษฎรชาวบ้านเรียกกันว่า กะปิ น้ำปลา คำข้าราชการกราบบังคมทูลพระกรุณาว่าน้ำเคย ว่างาปิ พระราชดำริห์ทรงเห็นว่า เรียกว่างาปินั้นหาสมกับของดีบังเกิดในเยื่อเคยไม่ แลงาปินั้นชอบแต่จะเรียกว่าเยื่อเคยจึงจะต้องกับของที่บังเกิดจึงจะควร แต่น้ำเคยนั้น ข้าราชการเรียกว่าน้ำเคยก็ควร ด้วยเปนของบังเกิดแต่เยื่อเคย
คำบุราณราษฎรเรียกว่ากันว่ากะปิ น้ำปลา เห็นหาควรกับของที่บังเกิดไม่ ตั้งแต่นี้ไปภายน่าให้ข้าราชการ พระบรมมหาราชวัง พระบวรราชวัง แลเจ้าต่างกรมเจ้ายังไม่ได้ตั้งกรม แลอาณาประชาราษฎรทั้งปวง ให้เรียกว่าเยื่อเคยน้ำเคย ตามพระกระแสพระราชบัญญัติจึงจะควร
ให้กรมพระศัสดี มหาดไทย กลาโหม กรมพระนครบาล หมายให้กราบทูลเจ้าต่างกรม เจ้ายังไม่ได้ตั้งกรม ข้างน่า ข้างใน แลหมายบอกข้าราชการผู้ใหญ่ผู้น้อยฝ่ายทหารพลเรือน พระบรมมหาราชวัง พระบวรราชวัง ให้หมายอำเภอป่าวร้องแก่อาณาประชาราษฎรให้รู้จงทั่วกันตามรับสั่ง"
เมื่อออกประกาศฉบับแรก ยังมีประชาชนบางส่วนเรียก กะปิ น้ำปลา ตามเดิม แต่บางคนยังสบช่องหาผลประโยชน์ เรียกร้องหาค่าปรับจากคนใช้คำว่า กะปิน้ำปลา จึงมีประกาศอีกฉบับอนุญาตให้ประชาชนใช้คำว่า กะปิน้ำปลา ตามเดิม และใช้คำว่า “เยื่อเคย” และ “น้ำเคย” เมื่อตอนกราบบังคมทูลถึงพระองค์ ตามหมายรับสั่งดังนี้
"ด้วยหลวงนายสิทธิ์มหาดเล็ก รับบรมราชโองการใส่เกล้าฯ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สั่งว่า ซึ่งมีหมายไปแต่ก่อนให้นายอำเภอป่าวร้องอาณาประชาราษฎรแต่ในจังหวัดกรุงเทพฯ ให้เรียกกะปิว่าเยื่อเคย ให้เรียกน้ำปลาว่าน้ำเคย นายอำเภอป่าวร้องราษฎรแต่ในจังหวัดพระนครก็หารู้ทั่วกันไม่ ราษฎรก็เรียกกะปิน้ำปลาเสมออยู่ตามคำบุราณเดิม คนที่เปนพาลแอบอ้างว่าเปนนายอำเภอเที่ยวข่มเหงข่มขู่ลงเอาเงินกับอาณาประชาราษฎรชุกชุมเปนหลายราย
ตั้งแต่นี้สืบไปภายน่าให้อาณาประชาราษฎรเรียกกะปิน้ำปลาตามคำบุราณแต่เดิม แต่ข้าทูลลอองธุลีพระบาทผู้ใหญ่ผู้น้อยกราบบังคมทูลพระกรุณานั้น ให้กราบทูลพระกรุณาว่า เยื่อเคย น้ำเคย ตามหมายประกาศมาครั้งก่อน แลให้มหาดไทย กลาโหม กรมพระศัสดี หมายบอกให้นายอำเภอป่าวร้องราษฎรให้รู้จงทั่วกันตามรับสั่ง”
ถึงแม้ว่าการใช้คำว่า “เยื่อเคย” และ “น้ำเคย” จะลดน้อยลงหลังจากสิ้นรัชสมัยของพระองค์ในปี ค.ศ. 1868 และกลายเป็นส่วนหนึ่งของคำสุภาพที่นักเรียนไทยได้เรียนรู้ในวิชาภาษาไทย แต่ครั้งหนึ่ง ได้มีการกำหนดคำให้ถูกต้องตามกาละและเทศะในยุคหนึ่งสมัยหนึ่ง
ภาพประกอบ : Gemini และภาพถ่ายบันทึกเอง
โฆษณา
Stay informed with global news and analysis Discover trending videos and creator content
Link Terkait
Discover trending videos and creator contentListen to popular podcasts and audio shows
Listen to popular podcasts and audio shows Explore independent publishing and community storytelling Catch up on entertainment news and reviews
Situs Rekomendasi
Stay informed with global news and analysisCatch up on entertainment news and reviews